Stratejik Planlama ve Stratejik Yönetim

Teknolojinin hızlı gelişim göstermesi, toplumsal ve iş hayatına büyük değişimler getirmiştir. Kamuoyunun teknolojiye hızlı adaptasyon sağlaması, bilgiye olan erişimlerinin hızını artırmış, ayrıca bilinç düzeylerini yükseltmektedir. Kamu yada özel sektör olsun her kurumun yada organizasyonun “varlık sebebi” vardır. Bu sebepten örgütler, varoluş sebepleri doğrultusunda organizasyonlarının ana amaçlarını gerçekleştirmek adına çalışırlar.

Bunda başarılı olabilmeleri için elbette ki iyi yönetilmeleri gerekmektedir. Dünya üzerindeki gelişmeler ve toplumumuz yapısındaki tüm değişimlere paralel olarak, kurumların yönetim biçiminde ki klasik anlayışın yerine günün koşullarına uygun yeni modeller geliştirilmesi gerekir. Bu gün genel olarak kabul edilmekte olan anlayış “stratejik yönetim” anlayışıdır.

Tüm dünyada artış gösteren rekabet durumunda stratejik plan ve stratejik yönetim anlayışı değer kazanmıştır. Sadece özel sektör değil, kamu kuruluşları ve üçüncü sektörde faaliyetlerini sürdüren bütün organizasyonlar globalleşmek ve globalleşmenin getirmiş olduğu rekabet olgusunun karşısında çok daha fazla stratejik düşünmeye, stratejik planlama yapmaya ve stratejik kararlar almaya önem verir duruma gelmişlerdir.

Stratejik Planlama

Bir kurumda görevi bulunan tüm kademelerdeki kişilerin katılımıyla pozitif sonuç almak için gerçekleşen çabaların bütününü teşkil eder.

Stratejik plan aşağıda bulunan 5 temel soruya verilen cevapların yer aldığı bir rehber niteliği taşımaktadır:

  • Şu anda neredeyiz?
  • İlerde nerede olmayı istiyoruz?
  • Gelişmemizi nasıl ölçebiliriz?
  • Hedeflediğimiz yere nasıl ulaşım sağlarız?
  • Gelişmemize yönelik yol haritamızı ne şekilde saptayıp, denetleyebiliriz?

Bu suallere verilen yanıtlar ve stratejik planın diğer unsurları stratejik planlama içeriğinin oluşmasını sağlar.

 

Strateji Nedir?

Stratejik yönetim sürecinin temel kavramı olarak karşımıza çıkan strateji, tarihsel süreç olarak bakıldığında savaş tarihinden gelmektedir. Kelime köken olarak Eski Yunan’da ordu generali olarak kullanım gören “strategos” kelimesinden esinlenmiştir. Strateji kavramı en birinci askeri uygulamalarda kullanım görmüştür. Milattan önce 490’lı senelerde, Eski Yunan’da strategoslar, savaşta galibiyet kazanılması adına ülke yönetimine yönlendirici çeşitli tavsiyelerde bulunmuşlardır. Daha sonraları bu stratejistler grubu sivil mevzular içinde strateji üretmek adına görevlendirildiler.  Kavram olarak askeri uygulamalarda ilk kez görülmekte olan strateji, askeri manada savaş başlamadan önce karşı tarafın yapması muhtemel olan hamleleri göz önüne alarak kendi hamlelerini planlamaktır.

 

Stratejik Planlama Nedir?

Bütün organizasyonlar için geleceğe dair amaç ve hedeflerin belirlenmesi ayrıca bu hedeflere ulaşılabilmesi için yapılacak gerekli işlemlerin tespit edilmesine olanak tanıyan bir yönetim tekniğidir. 

Stratejik planlama bir kuruluşun orta vede uzun vadede amaçları doğrultusunda ana ilke ve politikalarını, önceliklerini ek olarak bunlara ulaşmak adına izlenmesi gereken yol ve yöntemlerle kaynak dağılımını düzenleyen plandır.

Stratejik planlama, bir kuruluşun bulunduğu konumdan, ulaşmak istediği hedeflere giden yolu ve amaçlarına ulaşmayı mümkün hale getirecek yöntemleri tarif eder.

Stratejik planlama; markaların mevcut durum, misyon ve temel değerlerinden hareket ederek bir vizyon oluşturmaları, oluşturulan bu vizyona uygun hedeflerin saptamaları, ölçülebilir göstergeler oluşturarak, kazanılan başarıyı izlemek ve değerlendirmek gibi süreçleri ifade etmekte olan katılımcı ve esnek bir planlama yaklaşımı diyebiliriz.

Stratejik Yönetim

Strateji geliştirmek, uygulamak ve sonuçlarını değerlendirmeye yönelik kararlar ve faaliyetlerdir. Stratejik yönetim işletmenin rakiplerini, pazarı, piyasayı, ürünleri, müşterileri, aracıları, tedarikçileri, analiz eder ve kurumun  geleceğine dair kararlar alır. 

 

Bunlara göre  stratejik yönetim işletmenin çevresiyle ilişkilerinin düzenlenmesi ayrıca hedef belirlemeyle ilgili faaliyetlerin planlaması, uygulaması ve koordinasyonu vede kontrol edilmesidir.

 

Stratejik yönetim işletmenin çevresiyle ilişkilerini düzenleme ve rakiplerine karşı üstünlük elde edebilmek için işletmenin kaynaklarının kullanılmasıdır. Stratejik yönetim, stratejiler geliştirme, uygulama vede uygulama neticelerini değerlendirme ve kontrol etme ile alakalı karar ve faaliyetlerdir. İşletmenin geleceğiyle alakalı olduğundan ve kuruma istikamet getirmesi sebebiyle stratejik yönetim üst yönetimin görevi ve sorumluğundadır. Stratejik yönetim gelecek ile alakalıdır ve işletmelerin uzun soluklu amaçları ile alakalıdır.

 

Hiyerarşik yapı içerisinde koordinasyon sağlamaktadır. Strateji ile üst yönetimde hedefler belirlenmekte ve işletme içerisinde amaçlar hiyerarşisi oluşturularak, birbirlerinden farklı birim ve kademelerin birbirinden bağımsız amaçlar belirlemesini engellemekte ve işletme içerisinde koordinasyonun ve bütünlüğün sağlanmasına fayda göstermektedir.

 

STRATEJİK PLANLAMANIN TEMEL BİLEŞENLERİ

Dış Çevre ve Rakip Analizleri

Günümüz koşullarında yapılan işler çevreden etkilenmekte ve etkilemektedir. Bu manada işletmelerin artık ne üretiyor olduklarından çok nelerin üretildiğini de takip etmeleri gerekmektedir. Üretilen ürünlerin kendi üretimleriyle kıyaslanması ayrıca bu kıyaslamalar neticesinde yeni stratejiler oluşturulması da söz konusu olabilmektedir.

Hiç bir örgüt tek başına değildir. Her işletme kendisini çevrelemekte olan koşullar içerisinde yaşar ve bu koşullardan etkilenmektedir. Çevre, işletmeler üzerinde belirleyici etkiler oluşturur ve işletmelerin nasıl şekilleneceğini belirler.

Çevre analizi işletmenin kendi iş çevresi ve genel dış çevrelerin sunmuş olduğu fırsat vede tehditleri araştırmak, gözlemlemek, yorumlamak süreci olduğunu William F. (Bill) Glueck 1980 söylemiştir.

Albanese’e göre bir şirketin dış çevresi incelenmek istenirse, derinlemesine 3 farklı çevre tanımlaması yapılabilmekte. ( Albanese, 1998).

Gerçek Dış Çevre: İşletmenin kendi iç çevresi dışında bulunan işletmeyle alakalı faktörler ve şartların tamamından oluşmaktadır. Hükümetin düzenlemeleri, rakipler, tüketiciler, satıcılar, genel ekonomik çevre, teknolojik çevre vb. unsurlardan oluşur. İşletme hedeflerini gerçekleştirmek ve stratejilerini başarıya kavuşturmak istiyorsa bu çevreyle iletişim halinde olması gerekir.

Algılanan Dış Çevre: Gerçek dış çevreyi her yönetici farklı algılayabilmektedir. İşletmenin dış çevresinde gerçekleşen bir olay, kimi yöneticiler tarafından fırsat olarak görülürken, bazı yöneticiler tarafındansa tehdit olarak algılanabiliyor. Burada mühim olan husus yönetimin başarısını arttırmak amaçlı, dış çevrenin tam ve doğru olarak algılanabilmesi gereklidir. Dış çevre ile algılanan çevrenin arasında bulunan mesafenin boyutu, stratejik açıklığın doğuracağı riski belirlemektedir.

Karar Alanı yada Uygulama Çevresi: Yöneticinin algılıyor olduğu çevre içinde tercih ettiği alanı ifade etmektedir. Yönetimin seçmiş olduğu amaçlar, stratejiler ve görevlerle alakalı alandır. Çünkü hiç bir işletme, gerçek ve algılanan çevre alanının tümüne yönelik faaliyette bulunamaz. İşletme kimliği de bu çevre faktörleri tarafınca şekillenir.

Çevre analizi, işletmenin kontrolü dışında bulunan koşulların ve eğilimlerin incelenmesi sonucunda işletme için kritik öneme sahip fırsat ve tehditlerin belirlenmesi işlemine çevre analizi denir.

Fırsatlar, işletmenin kontrolü dışında gerçekleşen ve işletme için rakiplerine avantaj sağlaması muhtemel olan etkenler veya durumlardır.

Tehditler, işletmenin kontrolü dışında gerçekleşen, olumsuz etkenlerin engellenmesi yada sınırlandırılması gerekli durumlardır.

Çevre analizi : İşletmeyi etkilemesi muhtemel dışsal değişimler ve eğilimler değerlendirilmektedir. Analiz kapsamında çevresel, ekonomik, demografik, sosyal, kültürel, teknolojik, kültürel ve rekabete yönelik etkenlerin belirlenmesi gerekmektedir. Bu çerçeve kapsamında geleceğe dair alternatif senaryolar üretilip, hazırlık yapılır. Gelecek açısından her zaman beklenmedik bir gelişme olabilmesi muhtemel varsayımından yola çıkarak, bu türlü durumlara hazır bir tutum içinde devamlı olarak gelişmelerin izlenmesi gerekmektedir. Bu yaklaşımın doğal bir neticesi olarak planlar esnek bir yapıya dayanmak zorunda ve gelişmeler neticesine göre gerektiğinde revize edilmek durumundadır.

Durum Analizi

Stratejik planlamanın en kritik aşamalarından birisi olan durum analizi, işletmenin içeride ve dışarıdaki mevcut analizini yapmaya fayda sağlar. Güçlü vede zayıf yönlerini öğrenmek açısından fayda sağlayan bu yöntem, iletişimde kullanılmakta olan en yaygın yöntem diyebiliriz. Planlamanın temel yapısı, durum analizinde gerçekleştirilen araştırmalara dayanmaktadır. Kurumun sorunlarını saptamaya yönelik ve ek olarak var olan durumu geliştirmek açısından bilgiler elde edilir. Bu aşamada işletmenin organizasyonel yapısı, finansal olarak durumu, insan kaynakları, üretim bölümü, paydaşlar, dış çevre ve rakipleri ayrı olarak analiz edilmektedir.

SWOT ANALİZİ

En çok kullanılmakta olan durum analiz tekniği SWOT analizi

S : Strength İşletmenin güçlü, üstün olduğu yönlerinin tespit edilmesi 
W :Weakness : İşletmenin güçsüz, zayıf olduğu yönlerin tespit edilmesi
O :Opportunity : İşletmenin sahip olduğu fırsatları ifade eder
T :Threat : İşletmenin karşı karşıya bulunduğu tehditler ve tehlikeleri ifade eder

Vizyon – Misyon

Bir tanıma göre stratejik planlama, misyonla vizyon arasındaki sürecin stratejik bir tanımıdır.

Günümüz şartlarında niçin var olduğunu bilmeyen işletmeler ulaşmak istedikleri yeri de, sağlam seçemeyecekler ayrıca bu süreçte çeşitli hatalar yapacaklardır. stratejik planlamanın ana unsurlarını ifade etmekte olan misyon ve vizyon kavramları ayrıca bir takım değerlerin somut ifadelerinden bahsetmektedir. Bu kavramlar lider işletmelerde yeni işe başlayan çalışana ilk önce öğretilen ve işletmenin kültürünün benimsetilmesi açısından önemli ifadeler bütünü olmanın yanında, ek olarak stratejik bakış açısının göstergesel tanımları olacak şekilde oluşturulmaktadır. Diğer taraftan neyi nereye varmak amacıyla planladığını bilmeyen veya bu bakış açısıyla hazır edilmemiş planlar, yanlış iş göstergelerine ulaşacaktır.

 

Vizyon Nedir?

Kullanılan manasıyla vizyon, kurumların gelecekte ulaşmayı istedikleri hedeflerin zihinsel tasarımları olarak karşımıza çıkmaktadır. Vizyon, işletme tarafından ulaşmak istenilen muhtemel gelecektir. Vizyon ayrıca stratejik planlama ve yönetim ögelerini yönlendiren ve bütünleştiren bir özelliğe sahiptir.

Vizyon kavramı Latince’deki  “videre” sözcüğünden gelmekte. Birçok manası olan videre fiilinden  türetilmiş “Visio” sözcüğünün manası uyanık olma anlamak, kavrama karşılığında kullanılıp, hayalperest, düşlerde dolaşan kişiler olarak tanımlanmaktadır. Vizyon geleceğe dair bir duygudur. Gelecekle alakalı hayal ediliyor olan bir duygudur.

Misyon Nedir?

Misyon, vizyonla karıştırılmasına karşın, vizyondan farklı bir nitelik taşımaktadır. Misyon, vizyonun nasıl başarılacağına dair yol gösteren bir mana taşımaktadır.

Misyon işimiz nedir, ne olacaktır, ne olmalıdır? suallerine cevap olur. İşletmenin tüm çalışanları için uygulamalar söz konusu olduğunda kılavuz niteliği taşır. İşletmenin çalışanlarının faaliyetlerine kendilerini adamalarına misyon fayda sağlamaktadır. Misyon, vizyona göre daha realist ve uygulanabilir özellikler taşımaktadır. Neyin nasıl yapılması gerektiğini belirtir.

 

Stratejik amaçlar ve Hedefler

Stratejik planın detaylarına ilişkin çerçeveyi stratejik amaçlar oluşturmaktadır. Stratejik amaçlar, misyon ifadesinden daha belirgindir. Yaratıcılığı ve yeniliği özendirecek şekilde yeterli genelliğe sahiptir. Amaçlar bütün olarak işletmenin stratejik yönünü belirler. İşletmenin amaçları, işletmenin yaptığı işleri, faaliyetleri neden yaptığını, neleri elde etmek maksadıyla yaptıklarını belirten neticeler olarak tanımlanabilir. Stratejik amaçlar, işletmenin genel bir çerçevede ulaşmak istediği hedefin ne olduğunu gösterir.

Stratejik amaçlar belirlenerek, stratejik planlama aşamasında işletmenin kaynaklarının doğru tahsis edilmesini, öncelikler ve tercihlerin alakadar herkes tarafından anlaşılmasını, sorumlulukların devrini vede sonuçlar açısından hesap vermeyi kolaylaştırması açısından mühim bir aşama olarak kabul görmektedir.

Stratejik amaçlar, karlılık, büyüme, finansal getiriler, teknoloji, müşteri tatmini, operasyonel etkililik, kaynak kullanımı, pazar payı gibi konulardan oluşur.

 

Faaliyetler ve Projeler

Faaliyetler ve projeler, stratejik plan evresinin hedefe nasıl ulaşacağız? kısmını oluşturmaktadır.  Faaliyetler ve projeler stratejik planı uygulamak adına kullanılan stratejilerin ve eylemlerin detaylı bir tanımıdır. Her bir hedefin yerine getirilmesi konusunda mesuliyet verilen birimlerin rol ve mesuliyetleri ile yetkileri  bu evrede açık biçimde belirtilir. Faaliyet ve projeler aşamasında işletmenin dikkat etmesi gereken detayların başında hedef kitle seçimi, ürün ve hizmetler için mesajların belirlenmesi, reklam, halkla ilişkiler ve pazarlama ögelerinin bütünselliğinin sağlanması suretiyle aynı çizgide planlamaların belirlenmesidir.

 

Sürecin İzlenmesi

Verilen görevlerin, amaçlara uygun biçimde yürütülüp, yürütülmediğinin  ve arzu edilen sonuçlara hem nicelik hemde niteliksel manada ulaşılıp, ulaşılmadığının takibi amacıyla; yönetim tarafından yapılan işlemlerin gözden geçirilme sürecidir.

Değerlendirme ve Performans

Genel manada uygulama neticeleri ile önceden belirlenmiş olan stratejik amaçların karşılaştırılmalı analizidir. Performans ölçümü ve değerlendirme gerçekleştirilir. Söz konusu ölçümlerin doğru yapılabilmesi için başarı standartlarının, diğer bir deyişle amaçlanan neticelerin neler olduğu net bir şekilde önceden ortaya konması gerekir.

Değerlendirme, işletmenin stratejik seçimlerinin uygulama sonucunda elde edilmiş bilgi ve tecrübelerinin ışığında değiştirilmesi ve ya uyarlanmasının gerekli olup olmadığını anlamaya yönelik yapılan bir kontroldür.

Performans ölçümü, performans verileri ışığında uygulama neticelerinin ölçülmesidir. Performans ölçümü ve değerlendirmesiyle daha önce belirlenmiş olan stratejik amaç ve hedeflerin ne ölçüde örtüştüğü belirlenir.

İşletmelerin gayelerine ulaşıp ulaşamadıkları yada hangi ölçüde başarı sağladıklarının belirlenme işlemi, kimi ölçütlerin varlığıyla anlaşılmaktadır. Gidişatın izlenebilmesi için evvelden planlanmış amaçlar ve etkinliklere ve bunlar için belirlenmiş ölçütlere gereksinim duyulur. Söz konusu bu ölçütler maddi, fiziki gibi ölçülmesi mümkün olan yada olmayan niteliğe yönelik ölçütler olabilir.

 

STRATEJİK PLANLAMANIN AMAÇLARI

Stratejik planlama, bu günden başlayıp geleceğe dair elde edilmek istenen işletme amaçlarını, hedeflerini ve bunlarla ulaşmak adına kullanılacak yöntemlerin belirlenmesini sağlamaktır. Ek olarak işletme bütçesinin, stratejik planda hedeflenen amaçlara paralel olarak hazırlanması ve kaynakların doğru biçimde tahsis edilmesine yardımcı olmaktadır.

Temel amaçları:

  • Var olan trendlerin değerlendirilmesi sonucu vizyonel kararlar alınması
  • Geleceğe dair çalışmalarla geleceğe yön verilmesinin sağlanması

Stratejik planlama, işletmelerin mevcut bulunan kaynaklarını tasarruflu şekilde kullanılmasıyla oluşturulan geleceğe dair bir çalışma sistemi ve yönetim fonksiyonudur.